3. Mıntıka 84 parsel — Rekonstrüksiyon Projesi

Durum Tespiti

Şubat 2023 depremleri sonrasında Antakya Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan yapı bütünüyle yıkılmış, enkazı ayrıştırılarak alandan kaldırılmıştır. Bu nedenle çalışma, klasik anlamda bir hasar tespiti niteliği taşımamakta; yapının ayakta kalan mimari öğeleri yerine, temel seviyesinde korunabilen izlerin belgelenmesine odaklanan bir durum tespiti olarak kurgulanmıştır. Yapıya ilişkin mekânsal kurgu, plan şeması ve özgün mimari özellikler; temel izleri, enkaz alanında tespit edilen malzeme kalıntıları, sözlü tarih çalışmaları ile yazılı ve görsel arşiv belgelerinin birlikte değerlendirilmesiyle yeniden okunmaya ve kayıt altına alınmaya çalışılmıştır. Böylece, yok olmuş bir kültür varlığının maddi ve belgesel izlerinin sistematik biçimde belgelenmesi hedeflenmiştir.

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun · Koruma Bölge Kurulu bildirimi

Rölöve — Kazı Rölövesi

Yapı tamamen yıkılmış olduğundan ölçülü rölöve yerine kazı rölövesi yöntemi uygulanmıştır. Enkaz, iş makinesiyle topyekûn kaldırma yerine kontrollü ve tabakalı biçimde, arkeolojik kazı disiplininde uzaklaştırılmış; her tabakada ortaya çıkan mimari veri, kaldırma işlemi ilerlemeden önce ölçülerek ve fotoğraflanarak kayda geçirilmiştir.

Ortaya çıkarılan temel duvarları, duvar kaideleri, döşeme kotları ve avlu taş kaplamasına ait izler ölçülerek sayısallaştırılmıştır. Üretilen paftalar kadastral durum, vaziyet planı, kazı planı ile AA ve BB kesitlerini kapsamaktadır. Kesme taş, moloz taş ve ahşap hatıl izleri malzeme envanterinde ayrı ayrı tanımlanmış; yeniden kullanıma uygun özgün öğeler alanda güvenli biçimde istiflenmiştir.

Kazı rölövesi paftasından bu aşamayı anlatan çizimler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Arkeolojik Mirasın Korunması Tüzüğü

Restitüsyon

Restitüsyon, yapının yıkım öncesi özgün halinin kanıta dayalı olarak yeniden kurgulanmasıdır. Bu parselde çalışmanın somut dayanakları 1929 tarihli Fransız kadastro paftası, 1987 yılında çizilen yapı rölövesi, önceki restorasyon uygulama çizimleri ile saha kazısında elde edilen veriler ve fotoğraf arşividir.

Sözlü tarih çalışmasıyla mülkün son onarımları, kullanım amacındaki değişiklikler ve plansal müdahaleler eski kiracılar ile mülk sahibinden alınan bilgilerle belgelenmiştir. Yapının Osmanlı ve Fransız manda dönemi özelliklerini bir arada taşıyan üç ana kütlesi, avlu çevresindeki yerleşimi ve kat kurgusu bu veriler doğrultusunda yeniden okunmuştur.

Restitüsyon kararlarının okunduğu plan çizimleri

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–13 · Nara Özgünlük Belgesi

Restorasyon Kararları

Yapı ayakta olmadığından koruma kararları, mevcut dokuya müdahale yerine yeniden inşa edilecek yapının özgün niteliklerini tanımlamaya yönelmiştir. Taş malzeme beden duvarlarında, avlu duvarlarında ve avlu zemin kaplamasında; ahşap malzeme üst kat beden duvarlarında, doğramalarda, yüklük ve dolaplarda, tavanlarda ve saçak altı kaplamasında tanımlanmıştır.

Malzeme ve yapım sistemi kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–12 · 2863 sayılı Kanun

Rekonstrüksiyon

Rekonstrüksiyon projesi, restitüsyonda ortaya konan özgün kurgunun güncel yapı güvenliği koşullarıyla birlikte yeniden inşasını tanımlar. Çizim notlarında kayıtlı olduğu üzere, önceki restorasyon dosyasında 25 cm çizilen taş duvar statik değerlendirme sonucunda 40 cm’e genişletilmiş; bağdadi duvarlar geleneksel Antakya detayları esas alınarak 16 cm olarak çizilmiştir.

Merdiven ölçüleri yapı yüksekliği ve basamak yüksekliği yeniden hesaplanarak düzeltilmiş, bu nedenle basamak sayısı artmıştır. Dış duvarlar yapı sınırına uygun hale getirilmiş, üst kattaki taş duvarlar bağdadi sistemle değiştirilmiş, tüm çatılarda saçak 40 cm ve eğim yüzde 33 olarak kurulmuştur.

Rekonstrüksiyon paftasından cephe ve kesitler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 15 · Riga Şartı · Koruma Bölge Kurulu onayı

Uygulama ve Denetim

Uygulama aşaması, onaylı projenin sahada birebir karşılığını üretme sürecidir. Kapı, pencere ve merdiven detayları uygulama ölçeğinde çizilmiş; ahşap doğramaların kasa, denizlik ve taş duvarla birleşim detayları ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Uygulama ölçeğinde geleneksel yapım detayları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Uygulama denetimi ve arşivleme

Alaturka Kiremit Kaplı Kırma Çatı

Antakya çok yağışlı olduğundan çatılar dik ve eğimlidir; tümü alaturka kiremitle kaplı kırma çatılardır. Bu yapıda çatı eğimi yüzde 33, saçak mesafesi 40 cm olarak kurulmuştur. Saçaklar sokağa taşkındır: hem gölge sağlar hem duvarları yağıştan korur.

Kemerli ve Düz Lentolu Kapılar

Avlunun kuzeyindeki iki oda arasında farklı mimari diller okunur: batıdaki odanın kapı ve pencereleri dikdörtgen formda, kuzeydeki odanınkiler basık kemerlidir. Sokakla evin ilişkisini kuran ana öğe ise kalın avlu duvarı içindeki çift kanatlı ahşap giriş kapısıdır.

Ahşap Doğrama Pencereler

Pencereler çift kanatlı ahşap doğramadır; kesitleri ahşap kutu profille kurulur. Düz hatlı olanların yanı sıra üstü basık kemerle geçilmiş örnekler de bulunur. Taş denizlik ve ahşap kasa, açıklığın taş duvarla birleşim detayını tanımlar.

Avlu Dış Merdiveni

Üst kata çıkış, avlu içinden yükselen dış merdivenle sağlanır. Avlunun güneydoğu ve kuzeybatısında 25 ve 15 basamaklı birer merdiven yer alır. Merdiven yalnızca bir sirkülasyon öğesi değildir: altında kalan alan depo ya da gölgelik bir mekâna dönüşür.

Avlu — Konutun Merkezi

“L” biçimli avluya 1. Kilise Sokak üzerindeki çift kanatlı ahşap kapıdan girilir. Zemin kat mekânları avlunun dört köşesine yerleşir; avlu tüm birimleri birbirine bağlayan bir “sofa” gibi çalışır. Avlu duvarları moloz taş, zemini karo mozaiktir.

Karma Yapım Sistemi ve Siluet

Yapı Osmanlı ve Fransız manda dönemi özelliklerini bir arada taşır. Zemin katta 50–65 cm yığma moloz taş beden duvarları, üst katta bağdadi ve karkas sistem kullanılmıştır. Sokak cephesi, üst kat pencereleri ve taşkın saçakla ritim kazanarak silüete katılır.