4. Mıntıka 1665 parsel — Rekonstrüksiyon Projesi

Durum Tespiti

Şubat 2023 depremleri sonrasında Antakya Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan yapı bütünüyle yıkılmış, enkazı ayrıştırılarak alandan kaldırılmıştır. Bu nedenle çalışma, klasik anlamda bir hasar tespiti niteliği taşımamakta; yapının ayakta kalan mimari öğeleri yerine, temel seviyesinde korunabilen izlerin belgelenmesine odaklanan bir durum tespiti olarak kurgulanmıştır. Yapıya ilişkin mekânsal kurgu, plan şeması ve özgün mimari özellikler; temel izleri, enkaz alanında tespit edilen malzeme kalıntıları, sözlü tarih çalışmaları ile yazılı ve görsel arşiv belgelerinin birlikte değerlendirilmesiyle yeniden okunmaya ve kayıt altına alınmaya çalışılmıştır. Böylece, yok olmuş bir kültür varlığının maddi ve belgesel izlerinin sistematik biçimde belgelenmesi hedeflenmiştir.

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun · Koruma Bölge Kurulu bildirimi

Rölöve — Kazı Rölövesi

Yapı tamamen yıkılmış olduğundan ölçülü rölöve yerine kazı rölövesi yöntemi uygulanmıştır. Enkaz, iş makinesiyle topyekûn kaldırma yerine kontrollü ve tabakalı biçimde uzaklaştırılmış; her tabakada ortaya çıkan mimari veri, kaldırma işlemi ilerlemeden önce ölçülerek ve fotoğraflanarak kayda geçirilmiştir.

Ortaya çıkarılan temel duvarları, duvar kaideleri, döşeme kotları ve avlunun kesme taş kaplamasına ait izler sayısallaştırılmıştır. Üretilen paftalar Fransız paftası ve kadastral durum, vaziyet planı, lihkab sınırı, kazı planı ile AA ve BB kesitlerini kapsamaktadır.

Kazı rölövesi paftasından bu aşamayı anlatan çizimler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Arkeolojik Mirasın Korunması Tüzüğü

Restitüsyon

Restitüsyon, yapının yıkım öncesi özgün halinin kanıta dayalı olarak yeniden kurgulanmasıdır. Bu parselde çalışmanın dayanakları 1929 tarihli Ville d’Antioche kadastro paftası, deprem öncesi çekilmiş avlu ve iç mekân fotoğrafları, hava fotoğrafından okunan çatı düzeni ve sözlü tarih çalışmasıdır.

Paftada her restitüsyon kararı üç dereceli bir güvenilirlik lejantıyla işaretlenmiştir: yapıdan gelen izler ve dönem belgeleriyle doğrulanan kararlar birinci derece, benzer yapılarla karşılaştırmalı çalışmaya dayananlar ikinci derece, elde yeterli veri olmayan ve öneri niteliği taşıyanlar üçüncü derece olarak gösterilir. Böylece hangi bilginin kanıta, hangisinin yoruma dayandığı çizim üzerinde okunabilir kalır.

Restitüsyon paftasından plan ve cephe kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–13 · Nara Özgünlük Belgesi

Restorasyon Kararları

Yapı ayakta olmadığından koruma kararları, mevcut dokuya müdahale yerine yeniden inşa edilecek yapının özgün niteliklerini tanımlamaya yönelmiştir. Beden duvarları üç katmanlı taş kesitle, iç bölmeler bağdadi ve tuğla ile tanımlanmış; avlu ve giriş kesme taş kaplama, zemin kat odaları dökme mozaik, üst kat ahşap döşeme olarak kararlaştırılmıştır.

Malzeme ve yapım sistemi kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–12 · 2863 sayılı Kanun

Rekonstrüksiyon

Rekonstrüksiyon projesi, restitüsyonda ortaya konan özgün kurgunun güncel yapı güvenliği koşullarıyla birlikte yeniden inşasını tanımlar. Zemin katta giriş, avlu, iki oda, ofis, mutfak ve teknik oda; üst katta sofa ile beş oda ve ıslak hacimler, özgün plan şemasına bağlı kalınarak yeniden kurulmuştur.

Avlunun 139 m²’lik büyüklüğü, kesme taş kaplaması ve çevresindeki mekân dizilimi korunmuş; üst kat ahşap galerisi ve kırma çatı özgün eğim ve saçak düzeniyle yeniden tanımlanmıştır.

Rekonstrüksiyon paftasından cephe ve kesitler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 15 · Riga Şartı · Koruma Bölge Kurulu onayı

Uygulama ve Denetim

Uygulama aşaması, onaylı projenin sahada birebir karşılığını üretme sürecidir. Kapı, pencere, dolap ve merdiven detayları uygulama ölçeğinde çizilmiş; ahşap doğramaların kasa, denizlik ve taş duvarla birleşim detayları ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Uygulama ölçeğinde geleneksel yapım detayları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Uygulama denetimi ve arşivleme

Alaturka Kiremit Kaplı Kırma Çatı

Antakya çok yağışlı olduğundan çatılar dik ve eğimlidir; tümü alaturka kiremitle kaplı kırma çatılardır. Saçaklar avluya ve sokağa taşkındır: hem gölge sağlar hem duvarları yağıştan korur. Üst kat mekânlarının tamamı doğrudan ahşap çatı altında yer alır.

Kemerli Taş Giriş Kapısı

Sokakla evin ilişkisini kuran ana öğe, kalın ve sağır avlu duvarı içindeki giriş kapısıdır. Halk Sokak cephesindeki bu açıklık kesme taş söveyle çerçevelenmiş, üstü yarım daire kemerle geçilmiştir. Kapıdan doğrudan avluya girilir; sokak ile avlu arasında ara mekân bulunmaz.

Ahşap Doğrama Pencereler

Pencereler ahşap kutu profille kurulan çift kanatlı doğramalardır. Zemin kat pencereleri kesme taş söveli ve daha küçük, üst kat pencereleri ahşap cumba ve galeri düzeniyle birlikte daha geniş açıklıklar olarak kurulmuştur.

Avlu Dış Merdiveni

Üst kata çıkış, avlu içinden yükselen dış merdivenle sağlanır. Merdiven yalnızca bir sirkülasyon öğesi değildir: altında kalan alan depo ya da gölgelik bir mekâna dönüşür, sahanlığı avlu yaşamının bir parçası olur; üst katta sofayı besleyen ahşap galeriye bağlanır.

Avlu — Konutun Merkezi

Bu konutta avlu 139 m² ile alışılmışın çok üzerindedir ve plan şemasının tartışmasız merkezidir. Kesme taş kaplı zemini, çevresine dizilen odaları ve üst kattaki ahşap galerisiyle avlu, tüm birimleri birbirine bağlayan bir “sofa” gibi çalışır; uzun yaz mevsiminde günlük hayatın büyük kısmı burada geçer.

Karma Yapım Sistemi ve Siluet

Beden duvarları 20 cm yığma moloz taş, 10 cm dolgu ve 20 cm kesme taş kaplamadan oluşan üç katmanlı bir kesitle kurulur; iç bölmelerde bağdadi ve tuğla duvar kullanılır. Zemin kat taşın ağırlığını, üst kat ahşabın hafifliğini taşır; yapı bu diliyle Halk Sokak silüetine katılır.