3. Mıntıka 407 parsel — Rekonstrüksiyon Projesi

Durum Tespiti

Şubat 2023 depremleri sonrasında Antakya Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan yapı ağır hasar görmüş; avluya bakan kemerli cephe ayakta kalırken üst kat döşemesi ve çatı örtüsü büyük ölçüde çökmüştür. Bu nedenle çalışma, ayakta kalan bölümlerin ölçülü olarak belgelenmesi ile yıkılan bölümlerin izlerinin okunmasını birlikte yürüten bir durum tespiti olarak kurgulanmıştır. Taşıyıcı sistemdeki kırılmalar, düşey ve yatay yer değiştirmeler, malzeme kayıpları ile yerinde korunabilen mimari öğeler ayrı ayrı kaydedilmiş; yapıya ilişkin mekânsal kurgu ve özgün mimari özellikler, arşiv belgeleri ve sözlü tarih çalışmasıyla birlikte değerlendirilerek yeniden okunmuştur. Böylece hem korunacak dokunun hem de yeniden yapılacak bölümlerin sınırları belgeye dayalı biçimde tanımlanmıştır.

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun · Koruma Bölge Kurulu bildirimi

Rölöve

Yapının ayakta kalan bölümleri ölçülü rölöve yöntemiyle belgelenmiştir. Kat planları, döşeme ve tavan planları, çatı planı, sokak cephesi görünüşü ile AA’dan EE’ye beş kesit üretilmiş; taş öğeler, doğramalar ve kapı detayları 1/20 ölçeğinde ayrıca çizilmiştir.

Rölöve paftalarında yalnızca geometri değil, malzeme ve bozulma bilgisi de kayda geçirilmiştir: yığma taş duvar, ince yonu taş kaplama, kesme taş söve ve bağdadi bölmeler ayrı taramalarla gösterilmiş; çatlak, kopma, nem ve bitkilenme gibi bozulmalar lejantlı biçimde işlenmiştir.

Rölöve paftasından bu aşamayı anlatan çizimler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun

Restitüsyon

Restitüsyon, yapının hasar öncesi özgün halinin kanıta dayalı olarak yeniden kurgulanmasıdır. Bu parselde çalışmanın dayanakları 1929 tarihli Ville d’Antioche kadastro paftası, arşiv fotoğrafları, komşu parsellerdeki benzer yapılarla karşılaştırmalı okuma ve sözlü tarih çalışmasıdır.

Paftada her restitüsyon kararı üç dereceli bir güvenilirlik lejantıyla işaretlenmiştir: yapıdan gelen izler ve dönem belgeleriyle doğrulanan kararlar birinci derece, benzer yapılarla karşılaştırmalı çalışmaya dayananlar ikinci derece, elde yeterli veri olmayan ve öneri niteliği taşıyanlar üçüncü derece olarak gösterilir. Böylece hangi bilginin kanıta, hangisinin yoruma dayandığı çizim üzerinde okunabilir kalır.

Restitüsyon paftasından plan ve cephe kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–13 · Nara Özgünlük Belgesi

Restorasyon Kararları

Ayakta kalan bölümlerde asgari müdahale ilkesi esas alınmıştır: kemerli avlu cephesi, taş söveler ve in situ korunan duvarlar korunarak sağlamlaştırılmış; kaybolan bölümler için yeniden yapım kararı verilmiştir. Özgün ile yeni arasındaki ayrımın okunabilir kalması, malzeme ve derz düzeyinde tanımlanmıştır.

Malzeme ve yapım sistemi kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–12 · 2863 sayılı Kanun

Rekonstrüksiyon

Rekonstrüksiyon projesi, restitüsyonda ortaya konan özgün kurgunun güncel yapı güvenliği koşullarıyla birlikte yeniden inşasını tanımlar. Çöken üst kat, çatı örtüsü ve yıkılan duvarlar; özgün gabari, kat yükseklikleri ve cephe düzeni korunarak yeniden kurulmuştur.

Kemerli avlu cephesinin ritmi, açıklık oranları ve taş söve düzeni restitüsyon verisine bağlı kalınarak çizilmiş; çatı özgün eğim ve saçak mesafesiyle, alaturka kiremit örtüyle tanımlanmıştır.

Rekonstrüksiyon paftasından cephe ve kesitler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 15 · Riga Şartı · Koruma Bölge Kurulu onayı

Uygulama ve Denetim

Uygulama aşaması, onaylı projenin sahada birebir karşılığını üretme sürecidir. Kapı, pencere, dolap ve mahmel detayları uygulama ölçeğinde çizilmiş; ahşap doğramaların kasa, denizlik ve taş duvarla birleşim detayları ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Uygulama ölçeğinde geleneksel yapım detayları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Uygulama denetimi ve arşivleme

Alaturka Kiremit Kaplı Kırma Çatı

Antakya çok yağışlı olduğundan çatılar dik ve eğimlidir; tümü alaturka kiremitle kaplı kırma çatılardır. Saçaklar sokağa taşkındır: hem gölge sağlar hem duvarları yağıştan korur. Bu yapıda çatı örtüsü depremde büyük ölçüde çökmüş, rekonstrüksiyonda özgün eğim ve saçak düzeniyle yeniden kurulmuştur.

Kemerli Avlu Cephesi

Avluya bakan cephe, yan yana dizilmiş basık kemerli açıklıklarla kurulur. Kemer dizisi hem gölgeli bir geçiş alanı üretir hem de avlunun mimari kimliğini tanımlar. Depremde üst kat çökmesine rağmen bu kemerli dizi büyük ölçüde ayakta kalmış, restitüsyonun en güçlü kanıtlarından biri olmuştur.

Kemerli ve Düz Pencereler

Pencereler ahşap kutu profille kurulan çift kanatlı doğramalardır; düz hatlı olanların yanı sıra üstü basık kemerle geçilmiş örnekler bulunur. Taş söve ve denizlik, açıklığın taş duvarla birleşim detayını tanımlar; üst kat pencereleri ahşap kepenklerle korunur.

Avlu Dış Merdiveni

Üst kata çıkış, avlu içinden yükselen taş dış merdivenle sağlanır. Merdiven yalnızca bir sirkülasyon öğesi değildir: altında kalan alan depo ya da gölgelik bir mekâna dönüşür, sahanlığı avlu yaşamının bir parçası olur. Ferforje korkuluk cephenin ritmine katılır.

Avlu — Konutun Merkezi

Avlu, konutun en önemli mekânıdır; uzun yaz mevsiminde günlük hayatın büyük kısmı burada geçer. Plan şemasında avlu merkezdedir, tüm birimleri birbirine bağlayan bir “sofa” gibi çalışır. Odalar avlunun bir, iki ya da üç tarafına yerleşir.

Sokak Cephesi ve Siluet

Zemin katta kalın beden duvarları ince yonu taş kaplıdır; kesme taş söveler açıklıkları çerçeveler. Sağır sokak cephesi, üst kat pencereleri ve taşkın saçakla ritim kazanır; yapı bu diliyle Gazipaşa Sokağı silüetine katılır.