3. Mıntıka 634 parsel — Rekonstrüksiyon Projesi

Durum Tespiti

Şubat 2023 depremleri sonrasında Antakya Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan yapı bütünüyle yıkılmış, enkazı ayrıştırılarak alandan kaldırılmıştır. Bu nedenle çalışma, klasik anlamda bir hasar tespiti niteliği taşımamakta; yapının ayakta kalan mimari öğeleri yerine, temel seviyesinde korunabilen izlerin belgelenmesine odaklanan bir durum tespiti olarak kurgulanmıştır. Yapıya ilişkin mekânsal kurgu, plan şeması ve özgün mimari özellikler; temel izleri, enkaz alanında tespit edilen malzeme kalıntıları, sözlü tarih çalışmaları ile yazılı ve görsel arşiv belgelerinin birlikte değerlendirilmesiyle yeniden okunmaya ve kayıt altına alınmaya çalışılmıştır. Böylece, yok olmuş bir kültür varlığının maddi ve belgesel izlerinin sistematik biçimde belgelenmesi hedeflenmiştir.

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun · Koruma Bölge Kurulu bildirimi

Rölöve — Kazı Rölövesi

Yapı tamamen yıkılmış olduğundan ölçülü rölöve yerine kazı rölövesi yöntemi uygulanmıştır. Enkaz kontrollü biçimde uzaklaştırılmış; her tabakada ortaya çıkan mimari veri, kaldırma işlemi ilerlemeden önce ölçülerek ve fotoğraflanarak kayda geçirilmiştir.

Kazı planı ve kesitlerinde yıkılan yığma moloz taş duvarların kalıntıları, komşu parsellerde ayakta kalan duvar yüzeyleri, bitkilenme alanları ve tahmini temel izleri ayrı ayrı gösterilmiştir. Bulgu bulunamayan toprak zemin de aynı titizlikle işaretlenerek belgenin sınırları şeffaf biçimde ortaya konmuştur.

Kazı rölövesi paftasından bu aşamayı anlatan çizimler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Arkeolojik Mirasın Korunması Tüzüğü

Restitüsyon

Restitüsyon, yapının yıkım öncesi özgün halinin kanıta dayalı olarak yeniden kurgulanmasıdır. Bu parselde çalışmanın dayanakları 1929 tarihli Ville d’Antioche kadastro paftası, deprem öncesi çekilmiş avlu ve sokak fotoğrafları, tarihi hava fotoğrafından okunan çatı düzeni ve sözlü tarih çalışmasıdır.

Paftada her restitüsyon kararı üç dereceli bir güvenilirlik lejantıyla işaretlenmiştir: yapıdan gelen izler ve dönem belgeleriyle doğrulanan kararlar birinci derece, benzer yapılarla karşılaştırmalı çalışmaya dayananlar ikinci derece, elde yeterli veri olmayan ve öneri niteliği taşıyanlar üçüncü derece olarak gösterilir. Böylece hangi bilginin kanıta, hangisinin yoruma dayandığı çizim üzerinde okunabilir kalır.

Restitüsyon paftasından plan ve cephe kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–13 · Nara Özgünlük Belgesi

Restorasyon Kararları

Yapı ayakta olmadığından koruma kararları, mevcut dokuya müdahale yerine yeniden inşa edilecek yapının özgün niteliklerini tanımlamaya yönelmiştir. Beden duvarları üç katmanlı taş kesitle, iç bölmeler bağdadi ile tanımlanmış; avlu kesme taş kaplama, zemin kat mekânları 20×20 karosiman ve ahşap kirişli tavan, üst kat ahşap döşeme ve ahşap çatı olarak kararlaştırılmıştır.

Malzeme ve yapım sistemi kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–12 · 2863 sayılı Kanun

Rekonstrüksiyon

Rekonstrüksiyon projesi, restitüsyonda ortaya konan özgün kurgunun güncel yapı güvenliği koşullarıyla birlikte yeniden inşasını tanımlar. 112 m²’lik taş avlu, livan, iki oda, iki mutfak ve servis hacimlerinden oluşan zemin kat ile beş oda ve hollerden oluşan üst kat, özgün plan şemasına bağlı kalınarak yeniden kurulmuştur.

İki sokağa bakan sağır taş cepheler, kemerli avlu kapısı ve avluya dönük kemerli açıklıklar özgün ölçüleriyle yeniden tanımlanmış; kırma çatı özgün eğim ve saçak düzeniyle kurulmuştur. Kuzeydoğu ve güneydoğu cephe silüetleri, yapının komşu parsellerle birlikte sokak siluetindeki yerini gösterir.

Rekonstrüksiyon paftasından cephe ve kesitler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 15 · Riga Şartı · Koruma Bölge Kurulu onayı

Uygulama ve Denetim

Uygulama aşaması, onaylı projenin sahada birebir karşılığını üretme sürecidir. Kapı, pencere, gömme dolap ve kepenk detayları uygulama ölçeğinde çizilmiş; ahşap doğramaların kasa, denizlik ve taş duvarla birleşim detayları ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Uygulama ölçeğinde geleneksel yapım detayları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Uygulama denetimi ve arşivleme

Livan — Avluya Açılan Eyvan

Livan, Antakya evinin en tanımlayıcı öğesidir: avluya tümüyle açılan, üç yanı kapalı bir yarı açık mekân. Bu yapıda 17 m²’lik livan, kemerli açıklığıyla avlunun odağını kurar; yazın oturma ve yemek mekânı olarak kullanılır, kışın ise avlu ile iç mekân arasında bir eşik oluşturur.

Kemerli Taş Avlu Kapısı

Sokakla evin ilişkisini kuran tek öğe, kalın ve sağır avlu duvarındaki giriş kapısıdır. Oğuzlar Caddesi cephesindeki bu açıklık kesme taş söveyle çerçevelenmiş, üstü yarım daire kemerle geçilmiştir. Kapıdan doğrudan avluya girilir.

Kemerli Ahşap Pencereler

Avluya bakan pencereler üstü kemerle geçilen ahşap doğramalardır; kemer alınlıkları küçük camlarla bölünür. Zemin katta kesme taş söveli ve daha küçük olan açıklıklar, üst katta genişleyerek avlu cephesinin ritmini kurar.

Ahşap Kirişli Tavan

Zemin kat mekânları ahşap kirişli tavanla örtülür; kirişler ve aralarındaki kaplama tahtaları görünür bırakılır. Üst katta ise mekânlar doğrudan ahşap çatı altında yer alır ve tavan çatı konstrüksiyonuyla birlikte okunur.

Avlu — Konutun Merkezi

112 m²’lik kesme taş kaplı avlu, yapının tartışmasız merkezidir. Livan, odalar, iki mutfak ve servis hacimleri tümüyle bu boşluğa açılır; üst kat mekânlarına çıkış da avludan sağlanır. Uzun yaz mevsiminde günlük hayatın büyük kısmı burada geçer.

Yığma Taş ve Bağdadi

Beden duvarları 20 cm yığma moloz taş, 10 cm dolgu ve 20 cm kesme taştan oluşan üç katmanlı bir kesitle kurulur; iç bölmelerde ise ahşap dikmeler arası bağdadi sistem kullanılır. Zemin kat taşın ağırlığını, üst kat ahşabın hafifliğini taşır.