5. Mıntıka 1377 parsel — Rekonstrüksiyon Projesi

Durum Tespiti

6 Şubat 2023 depremleri sonrasında Antakya Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan yapı ağır hasar almış; güneybatı ve güneydoğu cephelerindeki yığma taş duvarlar büyük ölçüde çökmüş, çatı örtüsü ve ahşap taşıyıcı sistem kısmen ayakta kalmıştır. Bu nedenle çalışma, klasik anlamda bir hasar tespiti niteliği taşımamakta; ayakta kalan mimari öğelerin, taş duvar örgülerinin, avlu döşemesinin ve duvar nişlerinin kaybedilmeden önce ölçülü olarak belgelenmesine odaklanan bir durum tespiti olarak kurgulanmıştır. Yapıya ilişkin mekânsal kurgu, plan şeması ve özgün mimari özellikler; ayakta kalan duvar izleri, yapı fotoğrafları, sözlü tarih çalışmaları ile yazılı ve görsel arşiv belgelerinin birlikte değerlendirilmesiyle yeniden okunmaya ve kayıt altına alınmaya çalışılmıştır.

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun · Koruma Bölge Kurulu bildirimi

Rölöve

Rölöve, yapının deprem sonrası mevcut hâlinin ölçülü olarak belgelenmesidir. Ayakta kalan duvarlar, avlu döşemesi, çatı örtüsü ve ara kat izleri ölçülerek sayısallaştırılmış; taş örgü dokusu, sıva kayıpları ve bitkilenme çizim üzerinde ayrı ayrı gösterilmiştir.

Üretilen paftalar kadastral durum, vaziyet planı, lihkab sınırı, zemin ve ara kat planları, döşeme ve tavan planları, çatı planı, giriş ile güneydoğu ve güneybatı cepheleri ve yedi kesit ile doğrama detaylarını kapsamaktadır.

Rölöve paftasından bu aşamayı anlatan çizimler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun

Restitüsyon

Restitüsyon, yapının deprem öncesi özgün halinin kanıta dayalı olarak yeniden kurgulanmasıdır. Bu parselde çalışmanın dayanakları ayakta kalan duvarlardan gelen izler, deprem sonrası çekilmiş yapı fotoğrafları, 1929 tarihli Ville d’Antioche kadastro paftası ve sözlü tarih çalışmasıdır.

Paftada her restitüsyon kararı üç dereceli bir güvenilirlik lejantıyla işaretlenmiştir: yapıdan gelen izler ve dönem belgeleriyle doğrulanan kararlar birinci derece, benzer yapılarla karşılaştırmalı çalışmaya dayananlar ikinci derece, elde yeterli veri olmayan ve öneri niteliği taşıyanlar üçüncü derece olarak gösterilir. Böylece hangi bilginin kanıta, hangisinin yoruma dayandığı çizim üzerinde okunabilir kalır.

Restitüsyon paftasından plan ve cephe kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–13 · Nara Özgünlük Belgesi

Restorasyon Kararları

Koruma kararları, ayakta kalan özgün dokunun korunması ile kaybedilen bölümlerin özgün niteliklerine uygun biçimde yeniden tanımlanmasını birlikte ele alır. Beden duvarları yığma moloz taş, avlu ve giriş döşemesi kesme taş kaplama, oda döşemeleri 20×20 karosiman, örtü ise ahşap konstrüksiyon üzeri alaturka kiremit olarak kararlaştırılmıştır.

Malzeme ve yapım sistemi kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–12 · 2863 sayılı Kanun

Rekonstrüksiyon

Rekonstrüksiyon projesi, restitüsyonda ortaya konan özgün kurgunun güncel yapı güvenliği koşullarıyla birlikte yeniden inşasını tanımlar. 61 m²’lik taş avlu ve çevresine dizilen giriş, üç oda ve ıslak hacim, özgün plan şemasına bağlı kalınarak yeniden kurulmuştur.

Avluya bakan cephedeki ahşap kapı ve pencereler, kesme taş basamaklar ve duvar nişleri rölöveden gelen ölçülerle yeniden tanımlanmış; ahşap çatı özgün eğim ve saçak düzeniyle kurulmuştur.

Rekonstrüksiyon paftasından cephe ve kesitler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 15 · Riga Şartı · Koruma Bölge Kurulu onayı

Uygulama ve Denetim

Uygulama aşaması, onaylı projenin sahada birebir karşılığını üretme sürecidir. Kapı, pencere ve doğrama detayları uygulama ölçeğinde çizilmiş; ahşap doğramaların kasa, denizlik ve taş duvarla birleşim detayları ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Uygulama ölçeğinde geleneksel yapım detayları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Uygulama denetimi ve arşivleme

Alaturka Kiremit Kaplı Ahşap Çatı

Antakya çok yağışlı olduğundan çatılar dik ve eğimlidir; ahşap konstrüksiyon üzeri alaturka kiremitle örtülür. Bu yapıda mertekler ve ahşap kaplama tahtası avludan doğrudan görülebilir; saçak avluya taşarak hem gölge sağlar hem duvarları yağıştan korur.

Ahşap Kapılar ve Kesme Taş Basamak

Avludan mekânlara açılan ahşap kapılar, kesme taş basamakla avlu kotundan yukarı alınır. Kapı söveleri kesme taş, kanatlar ahşap panelli doğramadır; eşik taşı yapının en çok aşınan, dolayısıyla en çok kullanılan öğesidir.

Ahşap Pencereler

Pencereler ahşap kutu profille kurulan çift kanatlı doğramalardır. Avluya bakan cephede kapı ve pencereler dönüşümlü bir ritim kurar; sokak cephesi ise sağırdır. Yapının ışığı ve havası bütünüyle avludan alınır.

Duvar Nişi — Yüklük

Kalın yığma taş duvarların içine oyulan nişler, geleneksel Antakya evinde dolabın yerini tutar. Kemerli üst bitişi, ahşap raflarla bölünen gövdesi ve sıvalı iç yüzeyiyle niş, hem depolama hem de sergileme öğesidir; duvarın kalınlığını mekâna kazandırır.

Avlu — Yapının Merkezi

61 m²’lik kesme taş kaplı avlu, 127 m²’lik yapının neredeyse yarısını kaplar ve plan şemasının merkezidir. Giriş, odalar ve servis hacimleri tümüyle bu boşluğa açılır; avlu, uzun yaz mevsiminde günlük hayatın büyük kısmının geçtiği asıl mekândır.

Yığma Moloz Taş Duvar

Beden duvarları yığma moloz taş, avlu cephesi kesme taş kaplamadır; iç yüzeyler sıva ve boyayla bitirilir. Tek katlı kütle, dışa kapalı ve içe açılan kurgusuyla Antakya evinin en yalın hâlini gösterir.