3. Mıntıka 333 parsel — Rekonstrüksiyon Projesi

Durum Tespiti

6 Şubat 2023 depremlerinde Antakya Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan yapı ağır hasar almış; 1. kattaki 1-01 numaralı oda ile bu odaya çıkan merdiven tamamen yıkılmış, zemin kat tavanında çökmeler oluşmuştur. Yapı içerisinden ölçü alınabilecek güvenli koşullar oluşmadan enkaz kaldırma işlemine başlanmış, bu işlemin ardından yalnızca Z-04 ve Z-05 numaralı mahallerin kuzeydoğu cephesindeki iki duvar ayakta kalabilmiştir. Kalan duvarlar incelendiğinde yapının temeli açığa çıkmış ve güncel kotun mevcut döşeme ile temel kotunun altında olduğu gözlemlenmiştir. Bu nedenle çalışma, klasik anlamda bir hasar tespiti niteliği taşımamakta; kaybedilmek üzere olan mimari verinin kalan kısıtlı sürede kayıt altına alınmasına odaklanan bir durum tespiti olarak kurgulanmıştır.

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · 2863 sayılı Kanun · Koruma Bölge Kurulu bildirimi

Rölöve — Nokta Bulut Taraması

Enkaz kaldırma işlemi başlamadan hemen önceki kısıtlı sürede, yapının yalnızca avluya bakan cepheleri nokta bulut tarama yöntemiyle ölçülebilmiş; yapı içerisinden fotoğraf ve video çekilmiştir. Bu tarama, kaybedilen yapının bugün elimizdeki en güvenilir ölçüsel belgesidir.

Taramadan ölçüsü kesin olarak okunabilen unsurlar arasında avlu ve içindeki havuz, Z-02 ile Z-03 mahallerinin avlu cephesi, Z-04 mahalinin avlu cephesinin tamamı, Z-05 mahalinin kuzeybatı cephesi, kuş takaları, ahşap camlı kapılar ile pencereler ve gömme dolaplar yer almaktadır. Rölöve projesi bu veriler, harita örneğinden alınan parsel bilgileri, hava fotoğrafları ve enkaz sonrası kalan duvar ölçüleri ışığında kısmi ölçülü olarak çizilmiştir.

Rölöve paftasından bu aşamayı anlatan çizimler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Arkeolojik Mirasın Korunması Tüzüğü

Restitüsyon

Restitüsyon, yapının deprem öncesi özgün halinin kanıta dayalı olarak yeniden kurgulanmasıdır. Bu parselde çalışmanın dayanakları nokta bulut taraması, deprem öncesi çekilmiş iç mekân fotoğrafları, 1929 tarihli Ville d’Antioche kadastro paftası ve sözlü tarih çalışmasıdır.

Paftada her restitüsyon kararı üç dereceli bir güvenilirlik lejantıyla işaretlenmiştir: yapıdan gelen izler ve dönem belgeleriyle doğrulanan kararlar birinci derece, benzer yapılarla karşılaştırmalı çalışmaya dayananlar ikinci derece, elde yeterli veri olmayan ve öneri niteliği taşıyanlar üçüncü derece olarak gösterilir. Böylece hangi bilginin kanıta, hangisinin yoruma dayandığı çizim üzerinde okunabilir kalır.

Restitüsyon paftasından plan ve cephe kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–13 · Nara Özgünlük Belgesi

Restorasyon Kararları

Ayakta kalan iki duvar dışında özgün doku bulunmadığından koruma kararları, yeniden inşa edilecek yapının özgün niteliklerini tanımlamaya yönelmiştir. Beden duvarları yığma taş, cephe kaplamaları ince yonu taş, iç bölmeler bağdadi olarak; örtü ise ahşap konstrüksiyon üzeri alaturka kiremit olarak kararlaştırılmıştır.

Malzeme ve yapım sistemi kararları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 9–12 · 2863 sayılı Kanun

Rekonstrüksiyon

Rekonstrüksiyon projesi, restitüsyonda ortaya konan özgün kurgunun güncel yapı güvenliği koşullarıyla birlikte yeniden inşasını tanımlar. Havuzlu avlu, çevresine dizilen mutfak, salon, yatak odası ve odalar ile üst kattaki oda, özgün plan şemasına bağlı kalınarak yeniden kurulmuştur.

Avluya bakan cephedeki ahşap camlı kapılar, giyotin pencereler, kepenkler ve kuş takaları nokta bulut taramasından gelen ölçülerle birebir yeniden tanımlanmış; kırma çatı özgün saçak kotlarıyla kurulmuştur.

Rekonstrüksiyon paftasından cephe ve kesitler

DayanakVenedik Tüzüğü md. 15 · Riga Şartı · Koruma Bölge Kurulu onayı

Uygulama ve Denetim

Uygulama aşaması, onaylı projenin sahada birebir karşılığını üretme sürecidir. Kapı, pencere, gömme dolap ve merdiven detayları uygulama ölçeğinde çizilmiş; ahşap doğramaların kasa, denizlik ve taş duvarla birleşim detayları ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Uygulama ölçeğinde geleneksel yapım detayları

DayanakVenedik Tüzüğü md. 16 · Uygulama denetimi ve arşivleme

Alaturka Kiremit Kaplı Kırma Çatı

Antakya çok yağışlı olduğundan çatılar dik ve eğimlidir; ahşap konstrüksiyon üzeri alaturka kiremit kaplamayla örtülür. Bu yapıda saçak kotları nokta bulut taramasından kesin olarak okunabilmiş, mahya kotları ise tahmini olarak tamamlanmıştır.

Ahşap Camlı Kapılar

Avludan odalara açılan kapılar ahşap camlı kapılardır; üstlerinde ışık alan kuş penceresi bulunur. Avlunun kendisine açılan ana giriş ise kesme taş lentolu, sıva kaplama üzeri ahşap doğrama kapıdır.

Ahşap Giyotin Pencereler ve Kepenkler

Pencereler ahşap giyotin sistemdedir; dışta ahşap kepenkle korunur, üstte kuş penceresiyle tamamlanır. Bu öğelerin tamamı enkaz kaldırılmadan önce alınan nokta bulut taramasından ölçülebilmiştir.

Kuş Takaları

Avluya bakan cephede, saçak altına yerleştirilen kuş takaları yer alır. Kuşlara barınak sağlayan bu küçük nişler yalnızca işlevsel değildir; cephenin ritmini kuran, Antakya evine özgü bir bezeme öğesidir.

Havuzlu Avlu

Avlu, konutun en önemli mekânıdır; bu yapıda merkezinde bir havuz bulunur. Havuz yaz sıcağında serinlik sağlar, avluyu çevreleyen mutfak, salon, yatak odası ve odalar tümüyle bu boşluğa açılır. Plan şemasında avlu, tüm birimleri birbirine bağlayan bir “sofa” gibi çalışır.

Yığma Taş Duvar ve Sokak Silueti

Beden duvarları yığma taş, cephe kaplamaları ince yonu taştır; iç bölmelerde bağdadi duvar kullanılır. Sağır sokak cephesi avluya dönük zengin cephe düzeniyle tam bir karşıtlık kurar — Antakya evinin dışa kapalı, içe açılan mantığı bu parselde açıkça okunur.